Lý Tùng Hiếu. Trường Sơn - Tây Nguyên: tiếp cận văn hoá học

Giới thiệu sách


 

Không phải ngẫu nhiên mà vùng đất Trường Sơn - Tây Nguyên có nhiều duyên nợ đối với tôi. Duyên nợ ấy bắt đầu từ khi Khoa Ngữ văn Trường Đại học Tổng hợp TP. Hồ Chí Minh và Sở Giáo dục tỉnh Đắk Lắk phối hợp thực hiện chương trình sưu tầm, nghiên cứu văn học và ngôn ngữ các dân tộc thiểu số của tỉnh vào năm 1984-1985. Là một sinh viên ngữ văn năm cuối có sở thích nghiên cứu văn hoá trong ngôn ngữ, tôi đã chọn đề tài khảo sát từ ngữ chỉ quan hệ thân tộc trong tiếng Brũ để làm luận văn tốt nghiệp, và được giới thiệu đến xã Ea Hiu, huyện Krông Pắk, tỉnh Đắk Lắk, để thu thập tư liệu. Nhưng sau mấy tuần điền dã, ngoài tư liệu và kiến thức, tôi còn đem về Sài Gòn cả những ân tình của đồng bào các tộc người Brũ, Bahnar, Sedang, Êđê, khi họ đã tiếp đón và giúp đỡ chúng tôi một cách vô tư, nồng nhiệt, trong bối cảnh thóc cao gạo kém lúc bấy giờ. Và, đi một ngày đàng học một sàng khôn, tôi đã tìm thấy ở Trường Sơn - Tây Nguyên một kho báu lớn lao cho hoài bão nghiên cứu của mình. Từ đó, tôi thường xuyên lấy ngôn ngữ và văn hoá của các tộc người Trường Sơn - Tây Nguyên làm đề tài nghiên cứu cho các bài báo khoa học và cho cả luận án thạc sĩ (1997), luận án tiến sĩ (2007). Và từ năm 2008, cơ duyên với Trường Sơn - Tây Nguyên lại đến với tôi khi Khoa Văn hoá học, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh, phân công tôi giảng dạy về văn hoá Trường Sơn - Tây Nguyên, một môn học chuyên ngành bắt buộc của chương trình đào tạo cử nhân văn hoá học.


Tuy nhiên, khi tôi bắt tay soạn sách, có một vấn đề được đặt ra là, văn hoá Trường Sơn - Tây Nguyên đã được thế giới bên ngoài biết đến từ lâu và đã có hàng ngàn công trình nghiên cứu lớn nhỏ ra đời, vậy cuốn sách này có đóng góp gì mới mẻ về khoa học và thực tiễn? Chỉ tính từ ngày đất nước thống nhất, biết bao nhiêu nhà nghiên cứu và cơ quan nghiên cứu, đào tạo đã lấy văn hoá Trường Sơn - Tây Nguyên làm đối tượng nghiên cứu. Nhờ nỗ lực của họ, chúng ta đã biết Trường Sơn - Tây Nguyên là vùng đất bảo tồn vào loại tốt nhất các giá trị văn hoá bản địa của Việt Nam, với những báu vật văn hoá độc nhất vô nhị đã được phát hiện như không gian văn hoá cồng chiêng, sử thi, di tích và di vật khảo cổ học… Tuy nhiên, đối với một kho báu lớn như vùng đất Trường Sơn - Tây Nguyên thì có lẽ, các thành quả nghiên cứu chẳng bao giờ đủ. Rất nhiều báu vật vẫn còn tiềm ẩn đâu đó trong văn hoá vật thể và phi vật thể, trong ký ức tộc người, và cả trong lòng đất của Trường Sơn - Tây Nguyên. Chúng ta luôn luôn cần những tư liệu cập nhật và những tư liệu hệ thống hoá về văn hoá Trường Sơn - Tây Nguyên để thuận tiện cho người đọc. Nghĩ vậy nên tôi mạnh dạn bắt tay vào việc. Trên cơ sở đề cương phác thảo, tôi sắp xếp, chọn lọc lại các tư liệu sơ cấp về văn hoá các tộc người Việt, Brũ, Sedang, Bahnar, Jrai, Êđê, M’nông, Chrau, Chăm, thu thập được trong các chuyến thực địa tại các địa bàn: Quảng Trị (2003), Quảng Nam (2004), Kon Tum (1999, 2004), Bình Định (1999), Gia Lai (2004), Đắk Lắk (1985, 2002, 2003, 2008), Đắk Nông (2013), Đồng Nai (1993, 2009, 2012)… Tiếp đó, tôi tham khảo, khai thác nguồn tư liệu thứ cấp của các nhà nghiên cứu đi trước, đặc biệt là tư liệu về những tộc người, những địa phương mà tôi chưa có dịp khảo sát. Cuối cùng là chọn lọc sử dụng những dữ kiện và số liệu cập nhật được công bố trên sách báo và tạp chí.


Bên cạnh việc đóng góp và hệ thống hoá tư liệu về văn hoá Trường Sơn - Tây Nguyên, tôi cũng nghĩ đến một mục đích khác cho cuốn sách này. Hiện nay, trong bối cảnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá và toàn cầu hoá, văn hoá các tộc người ở Trường Sơn - Tây Nguyên đang đối diện với nhiều thách thức. Ở nơi đây, đang nổi lên vai trò của người Việt với tư cách một tộc người đa số và có trình độ kinh tế - xã hội phát triển hơn. Với tư cách đó, người Việt đang vươn lên đóng vai trò chủ thể chính của văn hoá Trường Sơn - Tây Nguyên hiện đại, là tác nhân chủ yếu làm thay đổi cấu trúc và giá trị văn hoá cổ truyền của vùng đất này. Trường Sơn - Tây Nguyên hôm nay không còn là một môi trường tĩnh lặng mà đang ở trong một bối cảnh xung đột văn hoá, tiếp biến văn hoá rất nhanh. Hiện nay, mỗi năm Tây Nguyên và Đông Nam Bộ bị mất hàng chục ngàn héc-ta rừng, khiến cho vai trò của săn câu lượm hái ngày càng giảm trong văn hoá mưu sinh của cư dân bản địa. Quyền sở hữu cộng đồng đã mất, hình thức đại gia đình bị hình thức tiểu gia đình lấn át, nên về văn hoá cư trú, nhà sàn dài cũng biến mất dần. Về văn hoá tín ngưỡng, sự phát triển của các tôn giáo thế giới đã làm biến đổi sâu sắc văn hoá vật thể và phi vật thể của cư dân. Trong khi đó, việc phổ cập chữ viết của các ngôn ngữ thiểu số để giúp bảo tồn văn hoá tộc người diễn ra rất chậm. Cán bộ viên chức của ngành văn hoá thì không đóng được vai trò nhà hoạt động văn hoá mà chỉ là những công chức quản lý văn hoá: tư duy nhiệm kỳ, quan tâm từng món, làm theo chỉ thị; và thay vì tôn trọng các giá trị văn hoá dân gian là tính thiêng liêng, tính cộng đồng, thì họ lại có xu hướng nhà nước hoá các hoạt động văn hoá dân gian, v.v. Cho nên, cho dù các nhà nghiên cứu và các nhà quản lý có nỗ lực bao nhiêu thì các di sản văn hoá vật thể và phi vật thể của Trường Sơn - Tây Nguyên vẫn tiếp tục tiêu mòn.


Trong bối cảnh như vậy, chúng ta cần có những nhận thức mới, cách tiếp cận mới, phù hợp đối với Trường Sơn - Tây Nguyên đương đại, đặc biệt là đối với văn hoá các tộc người thiểu số. Đó là những cách tiếp cận mà trong vài thập niên gần đây đã trở nên phổ biến đối với việc nghiên cứu văn hoá vùng và văn hoá tộc người: cách tiếp cận địa văn hoá, cách tiếp cận hệ thống, cách tiếp cận liên ngành, cách tiếp cận khách quan, tất cả được tích hợp trong văn hoá học, một khoa học nghiên cứu về văn hoá mới hình thành ở Việt Nam. Theo phương pháp luận của văn hoá học, văn hoá vùng và văn hoá tộc người là những hệ thống có cấu trúc bên trong và có quan hệ tương tác với môi trường văn hoá bên ngoài. Giữa các chủ thể văn hoá, văn hoá vật thể và văn hoá phi vật thể của văn hoá vùng và văn hóa tộc người luôn luôn có mối quan hệ tương tác với nhau, quy định lẫn nhau. Và giữa văn hoá vùng, văn hoá tộc người với điều kiện địa lý tự nhiên, điều kiện giao lưu văn hoá, cũng có mối quan hệ tương tác như vậy. Tiếp cận văn hoá Trường Sơn - Tây Nguyên theo cách đó, có thể giúp tháo gỡ nhiều điểm nghẽn do tình trạng nhận thức và ứng xử đối với văn hoá vùng và văn hoá tộc người nơi đây như những tập hợp rời gồm nhiều mảng biệt lập với nhau.


Về hình thức, cuốn sách có bốn chương, Lời giới thiệu, Lời nói đầu, Kết luận, Phụ lục và Thư mục. Chương I giới thiệu cơ sở lý luận nghiên cứu văn hoá Trường Sơn - Tây Nguyên. Chương II trình bày về môi trường văn hoá và chủ thể văn hoá Trường Sơn - Tây Nguyên. Chương III trình bày về văn hoá vật thể ở Trường Sơn - Tây Nguyên. Chương IV trình bày về văn hoá phi vật thể ở Trường Sơn - Tây Nguyên. Trình tự triển khai của cuốn sách là từ lý thuyết đến thực tiễn, và từ truyền thống đến hiện đại. Các thông tin và nhận định đều được chọn lọc và sắp xếp để bảo đảm tính hệ thống, tính chính xác và tính súc tích. Các thuật ngữ quan trọng trong tiếng Việt được ghi chú thêm thuật ngữ tương đương trong tiếng Anh. Các khái niệm biểu thị bằng các ngôn ngữ tộc người được đánh dấu bằng gạch dưới, bên cạnh là phần chú nghĩa tiếng Việt đặt trong ngoặc kép

 

TS. Lý Tùng Hiếu

Địa chỉ có thể mua sách

- ĐƯỜNG SÁCH NGUYỄN VĂN BÌNH (Q.1, TP. Hồ Chí Minh).

- TRUNG TÂM SÁCH ĐẠI HỌC (tầng hầm toà nhà C, cơ sở Đinh Tiên Hoàng, Trường ĐH KHXH&NV - ĐHQG TP. Hồ Chí Minh).

- VĂN PHÒNG KHOA VĂN HOÁ HỌC (lầu 2 toà nhà A, cơ sở Đinh Tiên Hoàng, Trường ĐH KHXH&NV - ĐHQG TP. Hồ Chí Minh).

 

GIÁ BÁN ƯU ĐÃI TẠI VĂN PHÒNG KHOA VĂN HOÁ HỌC:

* Văn hoá Việt Nam: tiếp cận hệ thống - liên ngành: 120.000đ (giá bìa: 149.000đ).

* Trường Sơn - Tây Nguyên: tiếp cận văn hoá học: 100.000đ (giá bìa: 120.000đ).


Góp ý
Họ và tên: *  
Email: *  
Tiêu đề: *  
Mã xác nhận:
 
 
RadEditor - HTML WYSIWYG Editor. MS Word-like content editing experience thanks to a rich set of formatting tools, dropdowns, dialogs, system modules and built-in spell-check.
RadEditor's components - toolbar, content area, modes and modules
   
Toolbar's wrapper  
Content area wrapper
RadEditor's bottom area: Design, Html and Preview modes, Statistics module and resize handle.
It contains RadEditor's Modes/views (HTML, Design and Preview), Statistics and Resizer
Editor Mode buttonsStatistics moduleEditor resizer
 
 
RadEditor's Modules - special tools used to provide extra information such as Tag Inspector, Real Time HTML Viewer, Tag Properties and other.