Nguyễn Ngọc Thơ.Nghi lễ và biểu tượng trong nghi lễ

  1. Con người từ lúc sinh ra, lớn lên và trưởng thành luôn gắn với nhiều mối quan hệ xã hội vốn rất đa dạng và có thể thay đổi tùy theo thời gian và tùy theo hoàn cảnh. Duy chỉ có một thứ có thể giúp con người có thể ‘làm chủ’ chính mình một cách hiệu quả trong tất cả các mối quan hệ ấy, đó là lễvà tri thức về lễ. Triết lý Nho gia từng đề cao tinh thần “khắc kỷ phục lễ vi nhân”. Tuy được diễn giải và áp dụng khác nhau ở những thời điểm khác nhau của lịch sử, song đứng ở góc độ bản thể luận nguyên thủy của nó, phương châm này vẫn còn nguyên giá trị trong xã hội hôm nay: “tiên học lễ, hậu học văn”. Lễ là hệ thống quy tắc và tri thức ứng xử xã hội được mã hóadưới dạng những khuôn phép, quy tắc thành văn hoặc bất thành văn nhằm giúp con người nhận thức, điều chỉnh thái độ và hành vi cho phù hợp với những mô thức ứng xử xã hội được cộng đồng xã hội thừa nhận và phát huy. Đối với thành phần tinh hoa trong xã hội, lễ có thể tồn tại dưới dạng những quan niệm, quy tắc đơn thuần trong nhận thức và tư duy của họ, trong nhiều trường hợp được cụ thể hóa và lý tính hóa thành một số điều luật cụ thể áp dụng trong đời sống hàng ngày. Song đối với đại đa số tầng lớp đại chúng, không phải bất cứ yếu tố lễ nào lý tính hóa thành lễ đều phát huy tác dụng. Trong các xã hội truyền thống, lễ được chuyển hóa thành nền tảng cơ bản của hệ thống biểu tượngvà nghi lễ, hai yếu tố có quan hệ mật thiết với nhau trong đời sống tinh thần - tâm linh của cộng đồng xã hội, kể cả ở những xã hội được cho là tiến bộ như Âu - Mỹ hiện nay (tồn tại trong phong tục, tín ngưỡng, tôn giáo, v.v.). Ở một chừng mực nhất định, nghi lễ và biểu tượng là hai trong số các ‘phương tiện’ và ‘cơ chế’ quan trọng để con người thực hành lễ nghi xã hội
  2. Nghiên cứu nghi lễ và biểu tượng trong nghi lễ dưới góc nhìn hậu cấu trúc (phân tích diễn ngôn) và góc nhìn quá trình vốn rất thịnh hành với nền học thuật thế giới song vẫn mang tính mới và có giá trị cập nhật trong khoa học xã hội ở Việt Nam hiện nay. Trong khi nhiều công trình nghiên cứu nghi lễ và biểu tượng trong nghi lễ ở Việt Nam nhấn mạnh góc nhìn cấu trúc – chức năng thì nghiên cứu này là một khác biệt.

    Giới nghiên cứu nghi lễ thế giới, bắt đầu từ các nhà Dân tộc học, Nhân học văn hóa, Lịch sử và Triết học lịch sử cuối thế kỷ XIX – đầu thế kỷ XX, đã xây dựng nền tảng cơ bản cho nghiên cứu nghi lễ và biểu tượng trong nghi lễ. Nhiều nhà khoa học tiên phong trong trào lưu tìm hiểu, nghiên cứu nghi lễ và văn hóa tộc người các dân tộc ngoài thế giới Âu Mỹ và đặt nền tảng lý luận đầu tiên cho nghiên cứu nghi lễ và biểu tượng thông qua các quan điểm, trường phái lý thuyết khác nhau như chức năng, cấu trúc, đặc thù lịch sử, v.v. Những luận thuyết và quan điểm của họ ít nhiều làm sáng tỏ các bình diện cơ bản của nghi lễ và biểu tượng trong nghi lễ, song cũng gợi mở nhiều vấn đề nghi vấn chẳng hạn như tính tương tác hai chiều giữa nghi lễ (do người tổ chức, thầy cúng thiết kế, tiến hành) và công chúng tham dự, giữa biểu tượng cốt lõi được sử dụng trong nghi lễ với bối cảnh tâm lý – xã hội thực tiễn cụ thể, vai trò của thần thoại – truyền thuyết với nghi lễ, những khả năng sáng tạo đa dạng sau nghi lễ và các lớp diễn ngôn qua nghi lễ, v.v. để các nhà nghiên cứu nghi lễ và biểu tượng gắn với từ giữa thế kỷ XX về sau phát triển đến hoàn thiện dưới trào lưu Hậu cấu trúc – Phân tích diễn ngôn.

    Với trào lưu Hậu cấu trúc – Phân tích diễn ngôn trong nghiên cứu nghi lễ và biểu tượng, các nhà khoa học đương đại đã thực sự phát triển lý luận khoa học nghiên cứu nghi lễ và biểu tượng trong nghi lễ lên mức hoàn thiện, đồng thời để ngõ cho các nghiên cứu tiếp nối về sau, nhất là các nghiên cứu diễn giải và tái diễn giải nghi lễ và biểu tượng gắn với bối cảnh và nghiên cứu diễn ngôn. Dựa trên thành quả khổng lồ ấy của các nhà khoa học đi trước cũng như kiến thức, kinh nghiệm của bản thân, một số tác giả đã công bố các tác phẩm mang tính hệ thống và nền tảng cho nghiên cứu nghi lễ dưới các góc nhìn khác nhau (Cấu truc – chức năng; Hậu cấu trúc – Phân tích diễn ngôn) của các tác giả thế giới và Việt Nam, công trình Nghi lễ và biểu tượng trong nghi lễ này được chúng tôi thực hiện từ góc tiếp cận liên ngành giữa nghiên cứu văn hóa, nhân học văn hóa, khu vực học (Việt Nam học, Đông Á học) và triết học lịch sử, chủ yếu tổng hợp, phân tích và trình bày có hệ thống nền tảng lý luận, lý thuyết nghiên cứu nghi lễ và biểu tượng gắn với nghi lễ của thế giới và khu vực, đặt chúng trong tiêu cự văn hóa Việt Nam và Đông Á. Đây là giáo trình dành cho đối tượng học viên cao học và nghiên cứu sinh, do đó phổ nội dung công trình tập trung chuyên sâu và nâng cao vào hai vấn đề cốt lõi của quá trình nghi lễ (nghi lễ và biểu tượng trong nghi lễ). Các khái niệm và khía cạnh có liên quan khác được trình bày trong cuốn Nhập môn nghiên cứu lễ tục dành cho bậc cử nhân dự kiến xuất bản trong thời gian tới đây. Để tăng cường khả năng áp dụng các quan điểm, lý thuyết vào nghiên cứu, chúng tôi cung cấp một số nghiên cứu trường hợp tiêu biểu đã thực hiện trong nhiều năm qua tại địa bàn Nam Bộ (Việt Nam) và một số khu vực có liên quan như nam Trung Quốc, Đài Loan, Malaysia và Indonesia.

  3. Về bố cục, công trình chia làm hai phần. Phần I: Nghi lễ và biểu tượng trong nghi lễ với các nội dung trọng tâm: Khái luận về nghi lễ; Một số lý thuyết nghiên cứu nghi lễ; Biểu tượng trong nghi lễ; Nghi lễ và biểu tượng dưới nhãn quan Nho giáo: cơ chế chính thống hóa; Nghi lễ và biểu tượng trong sinh thái học tâm linh; Nghi lễ và biểu tượng trong Nho giáo mới: quan điểm “Nhân vũ luận”. Phần II: Một số nghi lễ trong văn hóa Việt Nam ở Nam Bộ, tập trung các nghiên cứu trường hợp cụ thể như: Chuyển đổi hình thức tín ngưỡng cộng đồng người Hoa Hẹ vùng Bửu Long (Biên Hòa, Đồng Nai); Biến đổi hình thức nghi lễ Thiên Hậu ở Cà Mau; Biến đổi nghi lễ trong Minh Nguyệt Cư Sĩ Lâm; Biểu tượng Quan Đế trong văn hóa Việt Nam; Biểu tượng rồng và các diễn ngôn tư tưởng - văn hóa ở Đông Á; Hình tượng lợn trong thế giới biểu tượng ở Đông Á và Việt Nam.


Sách dày 351 trang, khổ 16x24, giá bán 115.000 đồng. Quí đọc giả mua sách, xin vui lòng liên hệ Thầy Nguyễn Trọng Hùng (nguyentronghung@hcmussh.edu.vn), Khoa Văn hóa học, Trường ĐHKHXH&NV, ĐHQG-HCM, số 12 Đinh Tiên Hoàng, Quận 1, Tp.HCM.

Hoặc đăng ký theo link: https://docs.google.com/document/d/1FZBRzCd6Jk_Na9Y-_dKp8VWeu2mt8eET__a5Dhlsm5I/edit?fbclid=IwAR1oRg2M2q_Vs8N6gLIrTpV72XLf6nzrrcHJtSB5hiv5nYuKmr9qntQyCOM

Góp ý
Họ và tên: *  
Email: *  
Tiêu đề: *  
Mã xác nhận:
 
 
RadEditor - HTML WYSIWYG Editor. MS Word-like content editing experience thanks to a rich set of formatting tools, dropdowns, dialogs, system modules and built-in spell-check.
RadEditor's components - toolbar, content area, modes and modules
   
Toolbar's wrapper  
Content area wrapper
RadEditor's bottom area: Design, Html and Preview modes, Statistics module and resize handle.
It contains RadEditor's Modes/views (HTML, Design and Preview), Statistics and Resizer
Editor Mode buttonsStatistics moduleEditor resizer
 
 
RadEditor's Modules - special tools used to provide extra information such as Tag Inspector, Real Time HTML Viewer, Tag Properties and other.